<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD Journal Publishing with OASIS Tables v3.0 20080202//EN" "journalpub-oasis3.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:oasis="http://docs.oasis-open.org/ns/oasis-exchange/table" xml:lang="en" dtd-version="3.0">
  <front>
    <journal-meta><journal-id journal-id-type="publisher">ANGEO</journal-id><journal-title-group>
    <journal-title>Annales Geophysicae</journal-title>
    <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">ANGEO</abbrev-journal-title><abbrev-journal-title abbrev-type="nlm-ta">Ann. Geophys.</abbrev-journal-title>
  </journal-title-group><issn pub-type="epub">1432-0576</issn><publisher>
    <publisher-name>Copernicus Publications</publisher-name>
    <publisher-loc>Göttingen, Germany</publisher-loc>
  </publisher></journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="doi">10.5194/angeo-39-479-2021</article-id><title-group><article-title>Whistler waves produced by monochromatic currents<?xmltex \hack{\break}?> in the low nighttime ionosphere</article-title><alt-title>Whistler waves produced by currents in the ionosphere</alt-title>
      </title-group><?xmltex \runningtitle{Whistler waves produced by currents in the ionosphere}?><?xmltex \runningauthor{V.~G.~Mizonova and P.~A.~Pespalov}?>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author" corresp="no" rid="aff1 aff2">
          <name><surname>Mizonova</surname><given-names>Vera G.</given-names></name>
          
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author" corresp="yes" rid="aff3">
          <name><surname>Bespalov</surname><given-names>Peter A.</given-names></name>
          <email>pbespalov@mail.ru</email>
        </contrib>
        <aff id="aff1"><label>1</label><institution>Nizhny Novgorod State Technical University, Department of General and Nuclear Physics, Nizhny Novgorod, Russia</institution>
        </aff>
        <aff id="aff2"><label>2</label><institution>National Research University Higher School of Economics, Department of Mathematics, Nizhny Novgorod, Russia</institution>
        </aff>
        <aff id="aff3"><label>3</label><institution>Institute of Applied Physics RAS, Department of Astrophysics and Space Plasma Physics, Nizhny Novgorod, Russia</institution>
        </aff>
      </contrib-group>
      <author-notes><corresp id="corr1">Peter A. Bespalov (pbespalov@mail.ru)</corresp></author-notes><pub-date><day>9</day><month>June</month><year>2021</year></pub-date>
      
      <volume>39</volume>
      <issue>3</issue>
      <fpage>479</fpage><lpage>486</lpage>
      <history>
        <date date-type="received"><day>19</day><month>July</month><year>2020</year></date>
           <date date-type="rev-request"><day>26</day><month>August</month><year>2020</year></date>
           <date date-type="rev-recd"><day>4</day><month>May</month><year>2021</year></date>
           <date date-type="accepted"><day>12</day><month>May</month><year>2021</year></date>
      </history>
      <permissions>
        <copyright-statement>Copyright: © 2021 Vera G. Mizonova</copyright-statement>
        <copyright-year>2021</copyright-year>
      <license license-type="open-access"><license-p>This work is licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License. To view a copy of this licence, visit <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/">https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/</ext-link></license-p></license></permissions><self-uri xlink:href="https://angeo.copernicus.org/articles/39/479/2021/angeo-39-479-2021.html">This article is available from https://angeo.copernicus.org/articles/39/479/2021/angeo-39-479-2021.html</self-uri><self-uri xlink:href="https://angeo.copernicus.org/articles/39/479/2021/angeo-39-479-2021.pdf">The full text article is available as a PDF file from https://angeo.copernicus.org/articles/39/479/2021/angeo-39-479-2021.pdf</self-uri>
      <abstract><title>Abstract</title>
    <p id="d1e105">We use a full-wave approach to find the field of monochromatic whistler waves, which are excited and propagating in the low nighttime ionosphere. The source current is located in the horizontal plane and can have arbitrary finite distribution over horizontal coordinates. The ground-based horizontal magnetic field and electric field at <inline-formula><mml:math id="M1" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">125</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula> are calculated.  The character of wave polarization on the ground surface is investigated. The proportion in which source energy supplies the Earth–ionosphere waveguide or flows upward can be adjusted by distribution of the source current. Received results are important for the analysis of ELF/VLF emission phenomena observed both on the satellites and on the ground.</p>
  </abstract>
    </article-meta>
  </front>
<body>
      

<sec id="Ch1.S1" sec-type="intro">
  <label>1</label><title>Introduction</title>
      <p id="d1e129">ELF/VLF waves, which propagate in the ionosphere in whistler mode, are an important part of the ionosphere dynamics. Such waves can be emitted by various natural phenomena such as atmospheric lightning discharges and volcanic eruptions, magnetospheric chorus and hiss. Artificial ELF/VLF waves have been produced by ground-based transmitters and by modulated high-frequency (HF) heating of the ionosphere current system responsible for <inline-formula><mml:math id="M2" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> variations or the auroral electrojet, which is by now a well-known technique. ELF/VLF waves modulated by the HAARP heating facility can be injected in the Earth–ionosphere waveguide as far as 4400 km (Moore et al., 2007) and also into space (Inan et al., 2004).</p>
      <p id="d1e143">Several numerical methods have been developed for calculating whistler wave fields in the Earth's ionosphere (Pitteway, 1965; Wait, 1970; Bossy, 1979; Nygre'n, 1982; Budden, 1985; Nagano et al., 1994; Yagitani et al., 1994; Shalashov and Gospodchikov, 2011). One of the main difficulties is numerical instabilities caused by a large imaginary part of the vertical wave number. General full-wave analysis, including the problem of numerical “swamping” of the evanescent wave solutions, was performed, for example, by Nygre'n (1982), Nagano et al. (1994), and Budden (1985). A traditional approach in full-wave analysis is to divide a stratified ionosphere into a number of thin horizontal and homogeneous slabs and then connect the solutions in each slab by applying the boundary conditions. Such a technique has been used by Yagitani et al. (1994) to study ELF/VLF propagation from an infinitesimal dipole source located in the lower ionosphere. The idea of recursive calculation of mode amplitudes was developed and used for an arbitrary configuration of the radiating sources by Lehtinen and Inan (2008). Nevertheless, finding fields created by both natural and artificial ELF/VLF radiating sources is still very relevant.</p>
      <p id="d1e146">In this paper, we use numerical methods to find the field of ELF/VLF waves, which have been produced in a low nighttime ionosphere. On the one hand, significant inhomogeneity of plasma parameters, strong wave mode attenuation and effect of wave mode transformation (for example, whistler to vacuum electromagnetic) in the low-altitude nighttime ionosphere make the problem considered difficult enough and fundamentally important. On the other hand, it has practical significance, as an example, for interpretation of numerous<?pagebreak page480?> experimental results on HF heating which modulate natural ionospheric currents at altitudes of 60–<inline-formula><mml:math id="M3" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">100</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>.</p>
      <p id="d1e161">In calculations, we use a technique known as the two-point boundary-value problem for ordinary differential equations (Kierzenka and Shampine, 2001). Using this technique in early work (Bespalov and Mizonova, 2017; Bespalov et al., 2018) has provided numerically stable solutions of a complete system of wave equations for arbitrary altitude profiles of plasma parameters and in the stratified ionosphere for arbitrary angles of wave incidence from above. Here, we find a wave field created by a  monochromatic source current located in the low night ionosphere. We examine the influence of peculiarities of current distribution on the proportion in which source energy supplies the Earth–ionosphere waveguide or flows upward. As an example of calculations, we use current distributions similar to those simulated by HF heating of the auroral electrojet (Payne et al., 2007). The obtained results are important for analysis of the ELF/VLF emission phenomena observed both in the ground-based observatories and onboard satellites.</p>
</sec>
<sec id="Ch1.S2">
  <label>2</label><title>Basic equations</title>
      <p id="d1e172">We consider a whistler wave which is excited and propagating in the layer <inline-formula><mml:math id="M4" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mo>≤</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>≤</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> of the non-homogeneous stratified ionosphere. We choose a coordinate system with a vertical upward <inline-formula><mml:math id="M5" display="inline"><mml:mi>z</mml:mi></mml:math></inline-formula> axis and <inline-formula><mml:math id="M6" display="inline"><mml:mi>x</mml:mi></mml:math></inline-formula> and <inline-formula><mml:math id="M7" display="inline"><mml:mi>y</mml:mi></mml:math></inline-formula> axes in the horizontal plane, suppose that plasma parameters depend on coordinate <inline-formula><mml:math id="M8" display="inline"><mml:mi>z</mml:mi></mml:math></inline-formula>, plane <inline-formula><mml:math id="M9" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula> corresponds to the ground surface, above the boundary <inline-formula><mml:math id="M10" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> ionosphere plasma is close to homogeneous, and the ambient magnetic field <inline-formula><mml:math id="M11" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">B</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> belongs to the <inline-formula><mml:math id="M12" display="inline"><mml:mi>y</mml:mi></mml:math></inline-formula>–<inline-formula><mml:math id="M13" display="inline"><mml:mi>z</mml:mi></mml:math></inline-formula> plane and is inclined at an angle <inline-formula><mml:math id="M14" display="inline"><mml:mi mathvariant="italic">ϑ</mml:mi></mml:math></inline-formula> to the <inline-formula><mml:math id="M15" display="inline"><mml:mi>z</mml:mi></mml:math></inline-formula> axis. We assume that external currents have monochromatic dependence on time and flow in the source plane <inline-formula><mml:math id="M16" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>:
          <disp-formula id="Ch1.E1" content-type="numbered"><label>1</label><mml:math id="M17" display="block"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold-italic">j</mml:mi><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold-italic">J</mml:mi><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mi mathvariant="italic">δ</mml:mi><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>-</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mfenced><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">ω</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
        At first, we use the Fourier composition of the source current density over the horizontal coordinates,
          <disp-formula id="Ch1.E2" content-type="numbered"><label>2</label><mml:math id="M18" display="block"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold-italic">J</mml:mi><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo movablelimits="false">∫</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold-italic">J</mml:mi><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:mfenced><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:msup><mml:msubsup><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mi mathvariant="normal">d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
        and wave electric and magnetic fields at each altitude

              <disp-formula id="Ch1.E3" content-type="numbered"><label>3</label><mml:math id="M19" display="block"><mml:mrow><mml:mstyle displaystyle="true" class="stylechange"/><mml:mtable columnspacing="1em" class="split" rowspacing="0.2ex" displaystyle="true" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold-italic">E</mml:mi><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo movablelimits="false">∫</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold-italic">E</mml:mi><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:mfenced><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:msup><mml:msubsup><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mi mathvariant="normal">d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold-italic">H</mml:mi><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo movablelimits="false">∫</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold-italic">H</mml:mi><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:mfenced><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:msup><mml:msubsup><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mi mathvariant="normal">d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:mrow></mml:math></disp-formula>

        and find field amplitudes <inline-formula><mml:math id="M20" display="inline"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold-italic">E</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M21" display="inline"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold-italic">H</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></inline-formula> corresponding to the horizontal wave vector component  <inline-formula><mml:math id="M22" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">k</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M23" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi mathvariant="italic">ω</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>c</mml:mi></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. Here we use SI units for <inline-formula><mml:math id="M24" display="inline"><mml:mi mathvariant="bold-italic">E</mml:mi></mml:math></inline-formula> and modified units for  <inline-formula><mml:math id="M25" display="inline"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold-italic">H</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">H</mml:mi><mml:mi mathvariant="normal">SI</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>  (Budden, 1985), where <inline-formula><mml:math id="M26" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">μ</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">ε</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:msqrt></mml:mrow></mml:math></inline-formula> is the impedance of free space. Then we write the Maxwell equations
          <disp-formula id="Ch1.E4" content-type="numbered"><label>4</label><mml:math id="M27" display="block"><mml:mtable rowspacing="0.2ex" class="split" columnspacing="1em" displaystyle="true" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">∇</mml:mi><mml:mo>×</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold-italic">H</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">j</mml:mi><mml:mo>-</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:mover accent="true"><mml:mi mathvariant="italic">ε</mml:mi><mml:mo mathvariant="normal" stretchy="false">^</mml:mo></mml:mover><mml:mi mathvariant="bold-italic">E</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">∇</mml:mi><mml:mo>×</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold-italic">E</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">H</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
        where <inline-formula><mml:math id="M28" display="inline"><mml:mi>c</mml:mi></mml:math></inline-formula> is the speed of light in free space and <inline-formula><mml:math id="M29" display="inline"><mml:mover accent="true"><mml:mi mathvariant="italic">ε</mml:mi><mml:mo mathvariant="normal" stretchy="false">^</mml:mo></mml:mover></mml:math></inline-formula> is the permittivity tensor, which yield a set of four equations for the horizontal components <inline-formula><mml:math id="M30" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">E</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M31" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">H</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></inline-formula> (in a case of a source-free medium, see, e.g., Budden, 1985, Bespalov et al., 2018, and Mizonova, 2019)
          <disp-formula id="Ch1.E5" content-type="numbered"><label>5</label><mml:math id="M32" display="block"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">d</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">d</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mover accent="true"><mml:mi mathvariant="bold">M</mml:mi><mml:mo mathvariant="normal" stretchy="false">^</mml:mo></mml:mover><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">I</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">δ</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>-</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
        Here we have taken into account that the horizontal refractive index   of the wave propagating through the stratified medium is conserved due to Snell's law. In Eq. (5) <inline-formula><mml:math id="M33" display="inline"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></inline-formula> and <inline-formula><mml:math id="M34" display="inline"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold-italic">I</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></inline-formula>  are four-component column vectors
          <disp-formula id="Ch1.E6" content-type="numbered"><label>6</label><mml:math id="M35" display="block"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mtable class="array" columnalign="left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>H</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>H</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:mfenced><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="1em" linebreak="nobreak"/><mml:mi mathvariant="bold-italic">I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mtable class="array" columnalign="left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">ε</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">ε</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mo>-</mml:mo><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi mathvariant="italic">η</mml:mi><mml:mo>-</mml:mo><mml:mi mathvariant="italic">ε</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mi>sin⁡</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn><mml:mi mathvariant="italic">ϑ</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">ε</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi></mml:msub><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>g</mml:mi><mml:mi>sin⁡</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">ϑ</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">ε</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:mfenced><mml:mo>.</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
        <inline-formula><mml:math id="M36" display="inline"><mml:mover accent="true"><mml:mi mathvariant="bold">M</mml:mi><mml:mo mathvariant="normal" stretchy="false">^</mml:mo></mml:mover></mml:math></inline-formula> is a   matrix of which the elements <inline-formula><mml:math id="M37" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> are expressed in terms of components of the transverse wave vector <inline-formula><mml:math id="M38" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">k</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, and <inline-formula><mml:math id="M39" display="inline"><mml:mi mathvariant="italic">ε</mml:mi></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M40" display="inline"><mml:mi mathvariant="italic">η</mml:mi></mml:math></inline-formula>, and <inline-formula><mml:math id="M41" display="inline"><mml:mi>g</mml:mi></mml:math></inline-formula> are elements of the permittivity tensor which depends on the <inline-formula><mml:math id="M42" display="inline"><mml:mi>z</mml:mi></mml:math></inline-formula> coordinate (Bespalov and Mizonova, 2017; Bespalov et al., 2018), <inline-formula><mml:math id="M43" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">ε</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi mathvariant="italic">ε</mml:mi><mml:msup><mml:mi>sin⁡</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msup><mml:mi mathvariant="italic">ϑ</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi mathvariant="italic">η</mml:mi><mml:msup><mml:mi>cos⁡</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msup><mml:mi mathvariant="italic">ϑ</mml:mi></mml:mrow></mml:math></inline-formula>.</p>
      <?pagebreak page481?><p id="d1e1254">To solve the system in Eq. (5), in Eq. (6) we define four boundary conditions. We write two of them on the plane <inline-formula><mml:math id="M44" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula> assuming the ground surface to be perfectly conductive:
          <disp-formula id="Ch1.E7" content-type="numbered"><label>7</label><mml:math id="M45" display="block"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="1em" linebreak="nobreak"/><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
        We write two other conditions on the plane <inline-formula><mml:math id="M46" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>  excluding wave energy coming from above. To clarify them, we express the field vector column <inline-formula><mml:math id="M47" display="inline"><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi></mml:math></inline-formula> above the boundary <inline-formula><mml:math id="M48" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> as the sum of four wave modes
          <disp-formula id="Ch1.E8" content-type="numbered"><label>8</label><mml:math id="M49" display="block"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mi>z</mml:mi></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:munderover><mml:mo movablelimits="false">∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn></mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">4</mml:mn></mml:munderover><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>j</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">P</mml:mi><mml:mi>j</mml:mi></mml:msub><mml:mi>exp⁡</mml:mi><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>-</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>.</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
        Here <inline-formula><mml:math id="M50" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>j</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">const</mml:mi></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M51" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> are four roots of the local dispersion relation and <inline-formula><mml:math id="M52" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">P</mml:mi><mml:mi>j</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> are four corresponding local polarization vectors. We mention that values <inline-formula><mml:math id="M53" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> and vectors <inline-formula><mml:math id="M54" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">P</mml:mi><mml:mi>j</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> are the solutions of Eqs. (5) and (8) for homogeneous plasma without sources. Assuming that indices 2 and 4 correspond to coming from above-propagating and non-propagating wave modes (imaginary parts of <inline-formula><mml:math id="M55" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> and <inline-formula><mml:math id="M56" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">4</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>  are negative), we write
          <disp-formula id="Ch1.E9" content-type="numbered"><label>9</label><mml:math id="M57" display="block"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="1em" linebreak="nobreak"/><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">4</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
        Solving the set of Eq. (5) with known source current density Eq. (6) and boundary conditions Eqs. (7) and (9), we can find the field of the plane wave with horizontal wave vector <inline-formula><mml:math id="M58" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">k</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> in the layer  <inline-formula><mml:math id="M59" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mo>&lt;</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>&lt;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. Then, we use the inverse transform

              <disp-formula specific-use="gather" content-type="numbered"><mml:math id="M60" display="block"><mml:mtable displaystyle="true"><mml:mlabeledtr id="Ch1.E10"><mml:mtd><mml:mtext>10</mml:mtext></mml:mtd><mml:mtd><mml:mrow><mml:mstyle class="stylechange" displaystyle="true"/><mml:mi mathvariant="bold-italic">E</mml:mi><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo movablelimits="false">∫</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold-italic">E</mml:mi><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:mfenced><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:msup><mml:mstyle displaystyle="true"><mml:mfrac style="display"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msup><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn><mml:mi mathvariant="italic">π</mml:mi></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mstyle><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mlabeledtr><mml:mlabeledtr id="Ch1.E11"><mml:mtd><mml:mtext>11</mml:mtext></mml:mtd><mml:mtd><mml:mrow><mml:mstyle displaystyle="true" class="stylechange"/><mml:mi mathvariant="bold-italic">H</mml:mi><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo movablelimits="false">∫</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold-italic">H</mml:mi><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:mfenced><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:msup><mml:mstyle displaystyle="true"><mml:mfrac style="display"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msup><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn><mml:mi mathvariant="italic">π</mml:mi></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mstyle><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mlabeledtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>

          to calculate the total field.</p>
</sec>
<sec id="Ch1.S3">
  <label>3</label><title>Description of the solution algorithm</title>
      <p id="d1e1753">We take into account that out of the plane <inline-formula><mml:math id="M61" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, the source current density Eq. (6) is equal to zero, so Eq. (5) becomes
          <disp-formula id="Ch1.E12" content-type="numbered"><label>12</label><mml:math id="M62" display="block"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">d</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">d</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mover accent="true"><mml:mi mathvariant="bold">M</mml:mi><mml:mo mathvariant="normal" stretchy="false">^</mml:mo></mml:mover><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
        To solve Eq. (11) in layers <inline-formula><mml:math id="M63" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mo>≤</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>&lt;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> and <inline-formula><mml:math id="M64" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&lt;</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>≤</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, we apply packaged solver MATLAB bvp4c and use a method known as the two-point boundary-value problem for ordinary differential equations (Kierzenka and Shampine, 2001). The solver solution starts with an initial guess supplied at an initial mesh point and changes step size to get the specified accuracy.</p>
      <p id="d1e1839">At first we find two linearly independent solutions <inline-formula><mml:math id="M65" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> and <inline-formula><mml:math id="M66" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> of Eq. (11) in the layer <inline-formula><mml:math id="M67" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mo>≤</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>&lt;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> completing the boundary condition Eq. (7) on the plane <inline-formula><mml:math id="M68" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula> for arbitrary conditions on the plane <inline-formula><mml:math id="M69" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>-</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. For example, we use four conditions
<inline-formula><mml:math id="M70" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M71" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>,
<inline-formula><mml:math id="M72" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>-</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>E</mml:mi></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, and <inline-formula><mml:math id="M73" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>-</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>   for the solution <inline-formula><mml:math id="M74" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> and four conditions
<inline-formula><mml:math id="M75" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M76" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>,
<inline-formula><mml:math id="M77" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>-</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, and <inline-formula><mml:math id="M78" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>-</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>E</mml:mi></mml:mrow></mml:math></inline-formula>   for the solution  <inline-formula><mml:math id="M79" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, where <inline-formula><mml:math id="M80" display="inline"><mml:mi>E</mml:mi></mml:math></inline-formula> is constant. Then we write the general solution in the layer <inline-formula><mml:math id="M81" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mo>≤</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>≤</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> as the sum
          <disp-formula id="Ch1.E13" content-type="numbered"><label>13</label><mml:math id="M82" display="block"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>a</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>b</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>.</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
        Similarly, we find two linearly independent solutions <inline-formula><mml:math id="M83" display="inline"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn><mml:mo>*</mml:mo></mml:msubsup></mml:mrow></mml:math></inline-formula> and <inline-formula><mml:math id="M84" display="inline"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn><mml:mo>*</mml:mo></mml:msubsup></mml:mrow></mml:math></inline-formula> of Eq. (11) in the upper layer <inline-formula><mml:math id="M85" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&lt;</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>≤</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>  completing the boundary condition Eq. (9) on the plane <inline-formula><mml:math id="M86" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. By arbitrary conditions on the plane <inline-formula><mml:math id="M87" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, we have   <inline-formula><mml:math id="M88" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M89" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">4</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M90" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>E</mml:mi></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, and <inline-formula><mml:math id="M91" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>   and
<inline-formula><mml:math id="M92" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M93" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">4</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M94" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, and <inline-formula><mml:math id="M95" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>E</mml:mi></mml:mrow></mml:math></inline-formula>,   respectively. We write the general solution in the layer <inline-formula><mml:math id="M96" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&lt;</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>≤</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> as the sum
          <disp-formula id="Ch1.E14" content-type="numbered"><label>14</label><mml:math id="M97" display="block"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mi>a</mml:mi><mml:mo>*</mml:mo></mml:msup><mml:msubsup><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn><mml:mo>*</mml:mo></mml:msubsup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>*</mml:mo></mml:msup><mml:msubsup><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn><mml:mo>*</mml:mo></mml:msubsup><mml:mo>.</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
        Integrating Eq. (5) over the <inline-formula><mml:math id="M98" display="inline"><mml:mi>z</mml:mi></mml:math></inline-formula> coordinate in a narrow layer <inline-formula><mml:math id="M99" display="inline"><mml:mrow><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>-</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, we find a condition connecting solutions Eqs. (12) and (13):
          <disp-formula id="Ch1.E15" content-type="numbered"><label>15</label><mml:math id="M100" display="block"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>-</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>-</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">I</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
        That condition yields four algebraic equations for the coefficients <inline-formula><mml:math id="M101" display="inline"><mml:mi>a</mml:mi></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M102" display="inline"><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>a</mml:mi><mml:mo>*</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M103" display="inline"><mml:mi>b</mml:mi></mml:math></inline-formula>, and <inline-formula><mml:math id="M104" display="inline"><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>*</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. Thus, finding those coefficients, we obtain the wave field <inline-formula><mml:math id="M105" display="inline"><mml:mi>F</mml:mi></mml:math></inline-formula> Eq. (6) in the layer <inline-formula><mml:math id="M106" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mo>≤</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>≤</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>.
In particular, the fields on the ground surface can be expressed as
          <disp-formula id="Ch1.E16" content-type="numbered"><label>16</label><mml:math id="M107" display="block"><mml:mtable class="split" rowspacing="0.2ex" columnspacing="1em" displaystyle="true" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>H</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mrow><mml:msup><mml:mfenced open="|" close="|"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>H</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mfenced close="|" open="|"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>H</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:msqrt><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>sin⁡</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">ϑ</mml:mi><mml:mo>-</mml:mo><mml:mstyle displaystyle="true"><mml:mfrac style="display"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mstyle><mml:mi>cos⁡</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">ϑ</mml:mi></mml:mrow></mml:mfenced><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>H</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>-</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn><mml:mo>-</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msubsup></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mstyle displaystyle="true"><mml:mfrac style="display"><mml:mrow><mml:mi>cos⁡</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">ϑ</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mstyle><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mi>sin⁡</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">ϑ</mml:mi></mml:mrow></mml:mfenced><mml:msub><mml:mi>H</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo><mml:mstyle displaystyle="true"><mml:mfrac style="display"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn><mml:mo>-</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msubsup></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mstyle><mml:msub><mml:mi>H</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>+</mml:mo><mml:mstyle displaystyle="true"><mml:mfrac style="display"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mstyle><mml:msub><mml:mi>H</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
        where <inline-formula><mml:math id="M108" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mi>z</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn><mml:mo>-</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msubsup></mml:mrow></mml:msqrt></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M109" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup><mml:mo>,</mml:mo><mml:msup><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> are electric strength components of the incident wave in the coordinate system with the <inline-formula><mml:math id="M110" display="inline"><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:math></inline-formula> axis along the ambient magnetic field. The wave polarization near the ground surface is determined by
          <disp-formula id="Ch1.E17" content-type="numbered"><label>17</label><mml:math id="M111" display="block"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">Π</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>.</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
        The electric field at the altitude <inline-formula><mml:math id="M112" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> can be expressed as
          <disp-formula id="Ch1.E18" content-type="numbered"><label>18</label><mml:math id="M113" display="block"><mml:mtable columnspacing="1em" rowspacing="0.2ex" class="split" displaystyle="true" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mrow><mml:mi>E</mml:mi><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>=</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mrow><?xmltex \hack{\hbox\bgroup\fontsize{8.7}{8.7}\selectfont$\displaystyle}?><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mrow><mml:msup><mml:mfenced open="|" close="|"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mfenced open="|" close="|"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mfenced open="|" close="|"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi></mml:msub><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:msqrt><mml:mo>.</mml:mo><?xmltex \hack{$\egroup}?></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
        The coordinate dependence of the wave field can be found from the inverse Fourier transform Eq. (10). The vertical energy flux (Poynting vector) is
          <disp-formula id="Ch1.E19" content-type="numbered"><label>19</label><mml:math id="M114" display="block"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext mathvariant="italic">Re</mml:mtext><mml:msub><mml:mfenced open="[" close="]"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mi mathvariant="bold-italic">E</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo><mml:mo>*</mml:mo></mml:msubsup><mml:mo>,</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">H</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mi>z</mml:mi></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
        and the total power of the source is
          <disp-formula id="Ch1.E20" content-type="numbered"><label>20</label><mml:math id="M115" display="block"><mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mstyle displaystyle="true"><mml:mfrac style="display"><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:mfrac></mml:mstyle><mml:mtext mathvariant="italic">Re</mml:mtext><mml:mo movablelimits="false">∫</mml:mo><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>j</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>*</mml:mo></mml:msubsup><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>j</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>*</mml:mo></mml:msubsup><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mi mathvariant="normal">d</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mi mathvariant="normal">d</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
        Now we present the results of the numerically computed solution of the set Eqs. (5) and (6) under model conditions for the nighttime ionosphere.</p>
</sec>
<sec id="Ch1.S4">
  <label>4</label><title>The ionosphere data and calculation results</title>
      <p id="d1e3352">In the calculations, we use the altitude profiles of the plasma density shown in Fig. 1a and the collision frequencies between charged and neutral particles shown in Fig. 1b. The plasma density data are taken from International Reference Ionosphere (Bilitza and Reinisch, 2007), available from CCMC at <uri>https://ccmc.gsfc.nasa.gov/modelweb/models/iri2016_vitmo.php</uri> (last access: 28 April 2021), and correspond to <inline-formula><mml:math id="M116" display="inline"><mml:mrow><mml:msup><mml:mn mathvariant="normal">68</mml:mn><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:math></inline-formula> N, <inline-formula><mml:math id="M117" display="inline"><mml:mrow><mml:msup><mml:mn mathvariant="normal">25</mml:mn><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:math></inline-formula> E; 4 September 2019, 00:30 LT.  The collision frequency data are taken from the book of Gurevich and Shvarcburg (1973). The angle of magnetic field inclination with respect to the  axis <inline-formula><mml:math id="M118" display="inline"><mml:mi>z</mml:mi></mml:math></inline-formula> is equal to <inline-formula><mml:math id="M119" display="inline"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ϑ</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn mathvariant="normal">168</mml:mn><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. We use the value <inline-formula><mml:math id="M120" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">125</mml:mn><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula> as the upper boundary of the solution. At this altitude a typical spatial scale of plasma inhomogeneity exceeds <inline-formula><mml:math id="M121" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">70</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, and it is much more than the wavelength, which in the considered case is on order <inline-formula><mml:math id="M122" display="inline"><mml:mn mathvariant="normal">20</mml:mn></mml:math></inline-formula> to <inline-formula><mml:math id="M123" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">25</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>.  <?pagebreak page482?> As an example, we calculate the fields created by varying at frequency <inline-formula><mml:math id="M124" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">3</mml:mn><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">kHz</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula> and flowing at the altitude <inline-formula><mml:math id="M125" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">80</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula> horizontal current.</p>

      <?xmltex \floatpos{t}?><fig id="Ch1.F1"><?xmltex \currentcnt{1}?><?xmltex \def\figurename{Figure}?><label>Figure 1</label><caption><p id="d1e3486">Nighttime ionosphere model: <bold>(a)</bold> the electron plasma density and <bold>(b)</bold> the collision frequency between electron and neutral particles (solid line) and collision frequency between ion and neutral particles (dashed line).</p></caption>
        <?xmltex \igopts{width=241.848425pt}?><graphic xlink:href="https://angeo.copernicus.org/articles/39/479/2021/angeo-39-479-2021-f01.png"/>

      </fig>

      <p id="d1e3501">We assume that currents occupy a volume which has a shape of a horizontal pancake and use for calculations a Gaussian distribution over <inline-formula><mml:math id="M126" display="inline"><mml:mi>x</mml:mi></mml:math></inline-formula> and <inline-formula><mml:math id="M127" display="inline"><mml:mi>y</mml:mi></mml:math></inline-formula> coordinates
          <disp-formula id="Ch1.E21" content-type="numbered"><label>21</label><mml:math id="M128" display="block"><mml:mrow><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub><mml:mi>exp⁡</mml:mi><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:msup><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn><mml:msubsup><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>-</mml:mo><mml:msup><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn><mml:msubsup><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msubsup></mml:mrow></mml:mfenced><mml:mo>.</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
        The corresponding current distribution Eq. (2) in Fourier space is also Gaussian and has a form  <inline-formula><mml:math id="M129" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></inline-formula> <inline-formula><mml:math id="M130" display="inline"><mml:mo>=</mml:mo></mml:math></inline-formula> <inline-formula><mml:math id="M131" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>exp⁡</mml:mi><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msubsup><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msubsup><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn><mml:mo>-</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msubsup><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msubsup><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, where <inline-formula><mml:math id="M132" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn><mml:mi mathvariant="italic">π</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. We calculate the wave field in <inline-formula><mml:math id="M133" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>N</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1000</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula> points with steps   and then use inverse fast Fourier transform (Cooley and Tukey, 1965) to find  its coordinate dependence. We present the results of field calculation in Fourier space (Figs. 2–3) and in coordinate space (Fig. 4). The dependences of amplitude of horizontal magnetic field <inline-formula><mml:math id="M134" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>H</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> on ground surface <inline-formula><mml:math id="M135" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula> and amplitude of electric field <inline-formula><mml:math id="M136" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>E</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> at altitude <inline-formula><mml:math id="M137" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> are presented in Fig. 2a, b. The field values are normalized by the value <inline-formula><mml:math id="M138" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. Polarization ellipse parameters <inline-formula><mml:math id="M139" display="inline"><mml:mi mathvariant="italic">ϕ</mml:mi></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M140" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">ϕ</mml:mi></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, and <inline-formula><mml:math id="M141" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>log⁡</mml:mi><mml:mfenced open="|" close="|"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:math></inline-formula> are presented in Fig. 2c, d.  Positive values of phase <inline-formula><mml:math id="M142" display="inline"><mml:mi mathvariant="italic">ϕ</mml:mi></mml:math></inline-formula> correspond to right-hand polarization, typical for whistler waves, and negative values of phase <inline-formula><mml:math id="M143" display="inline"><mml:mi mathvariant="italic">ϕ</mml:mi></mml:math></inline-formula> correspond to left-hand polarization. Positive values of parameter <inline-formula><mml:math id="M144" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>log⁡</mml:mi><mml:mfenced open="|" close="|"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:math></inline-formula> mean that the polarization ellipse is elongated predominantly along the <inline-formula><mml:math id="M145" display="inline"><mml:mi>y</mml:mi></mml:math></inline-formula> axis, and negative values of parameter <inline-formula><mml:math id="M146" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>log⁡</mml:mi><mml:mfenced open="|" close="|"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:math></inline-formula> mean that the polarization ellipse is elongated predominantly along the <inline-formula><mml:math id="M147" display="inline"><mml:mi>x</mml:mi></mml:math></inline-formula> axis. Examples of altitude dependences of normalized electric and magnetic fields corresponding to different horizontal refractive indices are presented in Fig. 3. The level <inline-formula><mml:math id="M148" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> of the source action is marked by a dotted line.    Figure 4 shows contour maps of fields created by horizontal currents  (20) with characteristic horizontal sizes <inline-formula><mml:math id="M149" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mo>≃</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">12</mml:mn><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M150" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mo>≃</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">70</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula> and equal <inline-formula><mml:math id="M151" display="inline"><mml:mi>x</mml:mi></mml:math></inline-formula> and <inline-formula><mml:math id="M152" display="inline"><mml:mi>y</mml:mi></mml:math></inline-formula> components <inline-formula><mml:math id="M153" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> current density (Fig. 4a), electric field at altitude <inline-formula><mml:math id="M154" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> (Fig. 4b), horizontal magnetic field on ground surface <inline-formula><mml:math id="M155" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula> (Fig. 4c) and polarization parameter <inline-formula><mml:math id="M156" display="inline"><mml:mi mathvariant="italic">ϕ</mml:mi></mml:math></inline-formula> (Fig. 4d). Current density is normalized by the value <inline-formula><mml:math id="M157" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, both electric and magnetic fields are normalized by the value <inline-formula><mml:math id="M158" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, and the arrow shows the current direction. Examples of ground-based horizontal magnetic field and electric field at altitude <inline-formula><mml:math id="M159" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> corresponding to the coordinate <inline-formula><mml:math id="M160" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, characteristic horizontal sizes of source <inline-formula><mml:math id="M161" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mo>≃</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">70</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M162" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mo>≃</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">12</mml:mn><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula> and different distributions of <inline-formula><mml:math id="M163" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>y</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> are presented in Fig. 5.</p>

      <?xmltex \floatpos{t}?><fig id="Ch1.F2"><?xmltex \currentcnt{2}?><?xmltex \def\figurename{Figure}?><label>Figure 2</label><caption><p id="d1e4241">Fields in the <inline-formula><mml:math id="M164" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula> plane: <bold>(a)</bold> characteristic horizontal sizes of the horizontal magnetic field, <bold>(b)</bold> the electric field at the height <inline-formula><mml:math id="M165" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">125</mml:mn><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <bold>(c)</bold> the polarization ellipse parameters <inline-formula><mml:math id="M166" display="inline"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ϕ</mml:mi><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">ϕ</mml:mi></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, and <bold>(d)</bold> <inline-formula><mml:math id="M167" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>log⁡</mml:mi><mml:mfenced open="|" close="|"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:math></inline-formula>.</p></caption>
        <?xmltex \igopts{width=241.848425pt}?><graphic xlink:href="https://angeo.copernicus.org/articles/39/479/2021/angeo-39-479-2021-f02.png"/>

      </fig>

      <?xmltex \floatpos{t}?><fig id="Ch1.F3"><?xmltex \currentcnt{3}?><?xmltex \def\figurename{Figure}?><label>Figure 3</label><caption><p id="d1e4361">Altitude dependences of the amplitudes of horizontal electric and magnetic fields.</p></caption>
        <?xmltex \igopts{width=241.848425pt}?><graphic xlink:href="https://angeo.copernicus.org/articles/39/479/2021/angeo-39-479-2021-f03.png"/>

      </fig>

</sec>
<sec id="Ch1.S5">
  <label>5</label><title>Discussion</title>
      <?pagebreak page483?><p id="d1e4379">We use a full-wave approach to find the field of monochromatic whistler waves which are excited and propagating at night in the strongly inhomogeneous low ionosphere. A source current is assumed to be located in the horizontal plane and to have in this plane an arbitrary finite-space distribution. At first, we consider a plane wave with the horizontal components  of the refractive index <inline-formula><mml:math id="M168" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> generated by the current <inline-formula><mml:math id="M169" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>∼</mml:mo><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. The set of wave equations in the layer <inline-formula><mml:math id="M170" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mo>&lt;</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>&lt;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> for each <inline-formula><mml:math id="M171" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> component is completed by boundary conditions assuming a perfect conductivity of the ground surface and excluding wave energy coming on the upper boundary <inline-formula><mml:math id="M172" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> from above. The mathematical method known as the two-point boundary-value problem for ordinary differential equations (Kierzenka and Shampine, 2001) is applied to find the solutions of wave equations above and below the source plane. Then we connect these solutions using source current distribution. When the dependencies of source current and wave field in <inline-formula><mml:math id="M173" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>⟂</mml:mo></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> space are finite functions with discretized values, the fast Fourier transform algorithm can be used for numerical calculations. Inverse fast Fourier transform yields space dependence of the wave field.</p>

      <?xmltex \floatpos{t}?><fig id="Ch1.F4"><?xmltex \currentcnt{4}?><?xmltex \def\figurename{Figure}?><label>Figure 4</label><caption><p id="d1e4492">Source currents and field space distributions: <bold>(a)</bold> space distributions of source currents, <bold>(b)</bold> the electric field at <inline-formula><mml:math id="M174" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">125</mml:mn><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <bold>(c)</bold> the horizontal magnetic field at <inline-formula><mml:math id="M175" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>,  and <bold>(d)</bold>  the polarization ellipse parameters <inline-formula><mml:math id="M176" display="inline"><mml:mi mathvariant="italic">ϕ</mml:mi></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M177" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>′</mml:mo></mml:msup></mml:mrow></mml:msub><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">ϕ</mml:mi></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:math></inline-formula>  at <inline-formula><mml:math id="M178" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. </p></caption>
        <?xmltex \igopts{width=241.848425pt}?><graphic xlink:href="https://angeo.copernicus.org/articles/39/479/2021/angeo-39-479-2021-f04.png"/>

      </fig>

      <?xmltex \floatpos{t}?><fig id="Ch1.F5"><?xmltex \currentcnt{5}?><?xmltex \def\figurename{Figure}?><label>Figure 5</label><caption><p id="d1e4599">Current density (red line) and field space distributions at <inline-formula><mml:math id="M179" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula> for two different ratios <inline-formula><mml:math id="M180" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, outlined by green (<inline-formula><mml:math id="M181" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>) and blue (<inline-formula><mml:math id="M182" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mo>≃</mml:mo><mml:mo>-</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:math></inline-formula>) colors. Left plot column <bold>(a)</bold> corresponds to the <inline-formula><mml:math id="M183" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">70</mml:mn><mml:mspace width="0.25em" linebreak="nobreak"/><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi><mml:mo>≥</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> source scale and right plot column <bold>(b)</bold> corresponds to the <inline-formula><mml:math id="M184" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">12</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>≤</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> source scale.</p></caption>
        <?xmltex \igopts{width=199.169291pt}?><graphic xlink:href="https://angeo.copernicus.org/articles/39/479/2021/angeo-39-479-2021-f05.png"/>

      </fig>

      <?pagebreak page484?><p id="d1e4751">As an example, we calculate the fields created by varying at a frequency of <inline-formula><mml:math id="M185" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">3</mml:mn><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">kHz</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula> and flowing at <inline-formula><mml:math id="M186" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">80</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula> horizontal current, with a Gaussian distribution of source current density over <inline-formula><mml:math id="M187" display="inline"><mml:mi>x</mml:mi></mml:math></inline-formula> and <inline-formula><mml:math id="M188" display="inline"><mml:mi>y</mml:mi></mml:math></inline-formula> coordinates. We mention that the model of a plane source current can  also be effective in a more general case of a current layer with small thickness <inline-formula><mml:math id="M189" display="inline"><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">Δ</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>≪</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">λ</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi></mml:msub><mml:mo>∼</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">60</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>.   The ground-based horizontal magnetic field and the electric field at <inline-formula><mml:math id="M190" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">125</mml:mn><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula> are calculated in both Fourier (<inline-formula><mml:math id="M191" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M192" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>) and coordinate (<inline-formula><mml:math id="M193" display="inline"><mml:mi>x</mml:mi></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M194" display="inline"><mml:mi>y</mml:mi></mml:math></inline-formula>) spaces, since a wave can achieve the ground surface in penetrating mode in case <inline-formula><mml:math id="M195" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>≤</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. The magnetic field <inline-formula><mml:math id="M196" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>H</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></inline-formula> is noticeably non-zero for Fourier components with <inline-formula><mml:math id="M197" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>&lt;</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula> and is practically equal to zero for Fourier components with <inline-formula><mml:math id="M198" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>≫</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. Waves with <inline-formula><mml:math id="M199" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>&lt;</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula> are right-hand-polarized (see Fig. 2c), which is typical for whistlers.  However, if the horizontal component of the refractive index has an order of unit, then the magnetic field <inline-formula><mml:math id="M200" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>H</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></inline-formula> can increase by 2 or 3 times (see Fig. 2a). The polarization parameter <inline-formula><mml:math id="M201" display="inline"><mml:mi mathvariant="italic">ϕ</mml:mi></mml:math></inline-formula> of such components can be negative, similarly to the left-hand-polarized waves (see Fig. 2c).  A typical size of the spot and a character of polarization of the ground-based magnetic field <inline-formula><mml:math id="M202" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>H</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:math></inline-formula> depend on the source distribution. If the horizontal size of the radiating currents exceeds a value <inline-formula><mml:math id="M203" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>≥</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>∼</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">15</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula> (for the wave of frequency 3 kHz), then the Fourier components with <inline-formula><mml:math id="M204" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>≤</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula> dominate in the total field. In that case, the magnetic field <inline-formula><mml:math id="M205" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>H</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:math></inline-formula> is predominantly localized under the source. If the horizontal size of radiating currents is small enough <inline-formula><mml:math id="M206" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>≤</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, then Fourier components <inline-formula><mml:math id="M207" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>∼</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula> can make a notable contribution to the total field. The magnetic field <inline-formula><mml:math id="M208" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>H</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:math></inline-formula> occupies a spot <inline-formula><mml:math id="M209" display="inline"><mml:mrow><mml:mo>∼</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> but can sometimes be registered far from the source (see Figs. 4c,  5b). The field above the source is determined by both direct radiation from the source and the reflected radiation. Because of the effective night reflection of ELF/VLF waves, a spot of the electric field at <inline-formula><mml:math id="M210" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">125</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula> can exceed the size of the source by several times (Fig. 4b).</p>
      <p id="d1e5182">At altitudes of source and above, the two ELF/VLF wave modes Eq. (8) are weakly damped and have right-hand polarization, and another two modes are evanescent and have left-hand polarization. At altitudes <inline-formula><mml:math id="M211" display="inline"><mml:mrow><mml:mo>∼</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">60</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula>–<inline-formula><mml:math id="M212" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">70</mml:mn><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.25em"/><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:math></inline-formula> and below all four modes transform into vacuum electromagnetic ones. Source currents can excite both right-hand- and left-hand-polarized modes. Hence, current distribution properties specify field distribution, field polarization, and proportion in which source energy supplies the Earth–ionosphere waveguide or flows upward. As an example, Figs. 5a, b show coordinate dependencies of source density, fields <inline-formula><mml:math id="M213" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>E</mml:mi><mml:mfenced open="(" close=")"><mml:mrow><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, <inline-formula><mml:math id="M214" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>H</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mfenced close=")" open="("><mml:mrow><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:mfenced></mml:mrow></mml:math></inline-formula> and polarization parameter <inline-formula><mml:math id="M215" display="inline"><mml:mi mathvariant="italic">ϕ</mml:mi></mml:math></inline-formula> in cases of large <inline-formula><mml:math id="M216" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">70</mml:mn><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.25em"/><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi><mml:mo>≥</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> (a) and small <inline-formula><mml:math id="M217" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">12</mml:mn><mml:mspace width="0.25em" linebreak="nobreak"/><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi><mml:mo>≤</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> (b) sources for two different ratios <inline-formula><mml:math id="M218" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula> in distribution (20), outlined by green and blue colors. In the first case of ratio <inline-formula><mml:math id="M219" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula> (blue lines on the plots), source currents excite predominantly right-hand-polarized modes. So the polarization parameter at <inline-formula><mml:math id="M220" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula> is mainly positive under the source. Approximately 50 %–60 % of the source energy is carried upward, 30 %–40 % is adsorbed, and about 10 % is supplied to the Earth–ionosphere waveguide. This can be useful for modification processes in the plasma magnetic trap (Bespalov and Trakhtengerts, 1986). Of course, the electromagnetic ELF/VLF radiation of ionospheric currents themselves is not sufficient for a noticeable modification of the Earth's electron radiation belts. However, under quiet conditions in the nighttime magnetosphere, these emissions can ensure the radiation belt transition through the threshold of the cyclotron instability. This process can be accompanied by a significant precipitation of energetic electrons into the ionosphere and other geophysical manifestations.</p>
      <p id="d1e5383">In the second case of ratio <inline-formula><mml:math id="M221" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mo>≃</mml:mo><mml:mo>-</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:math></inline-formula> ratio (green lines on the plots), source currents excite predominantly left-hand-polarized modes. Respectively, the polarization parameter at <inline-formula><mml:math id="M222" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:mrow></mml:math></inline-formula> becomes predominantly negative. In that case, regardless of source size, approximately 10 %–12 % of the energy is supplied to the Earth–ionosphere waveguide, and about 90 % is absorbed and not carrying upward to the magnetosphere. The proportion in which source energy supplies the Earth–ionosphere waveguide or flows upward mainly depends on polarization of the source current.</p>
      <p id="d1e5422">If the horizontal size of radiating currents is small enough, <inline-formula><mml:math id="M223" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>≤</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, a ground-based magnetic field can be noticeably non-zero far (a few thousand kilometers) from the source (see Fig. 5b). Propagation of modulated ELF/VLF signals in the Earth–ionosphere waveguide far from the source and also into space (Inan et al., 2004) is observed experimentally. The HAARP heating facility in Gakona, Alaska, injects ELF/VLF waves in the Earth–ionosphere waveguide as far as <inline-formula><mml:math id="M224" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">4400</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula> (Moore et al., 2007).</p>
      <p id="d1e5456">The current distributions used as an example in our calculation and presented in Fig. 4 can be similar to electrojet currents modulated in the D region by the HAARP HF heating facility (Keskinen and Rowland, 2006; Payne et al., 2007). For example, according to data collected during an experimental campaign run in April 2003 and results of numerical simulations (Payne et al., 2007; Lehtinen and Inan, 2008), the maximum change in modulated conductivity occupies approximately <inline-formula><mml:math id="M225" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">10</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula> over the height and occurs at altitude <inline-formula><mml:math id="M226" display="inline"><mml:mrow><mml:mo>∼</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">80</mml:mn><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. Pedersen and Hall conductivities approximately coincide, so if the ambient electrojet field is directed along the <inline-formula><mml:math id="M227" display="inline"><mml:mi>x</mml:mi></mml:math></inline-formula> axis, then <inline-formula><mml:math id="M228" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>j</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:msub><mml:mo>≈</mml:mo><mml:msub><mml:mi>j</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. The maximum surface density of modulated currents Eq. (1) has an order <inline-formula><mml:math id="M229" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub><mml:mo>∼</mml:mo><mml:msup><mml:mn mathvariant="normal">10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:math></inline-formula>–<inline-formula><mml:math id="M230" display="inline"><mml:mrow><mml:msup><mml:mn mathvariant="normal">10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:msup><mml:mi mathvariant="normal">m</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>.   Using in our calculations the magnitude of current density <inline-formula><mml:math id="M231" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>max⁡</mml:mo></mml:msub><mml:mo>∼</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">5</mml:mn><mml:mo>⋅</mml:mo><mml:msup><mml:mn mathvariant="normal">10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:msup><mml:mi mathvariant="normal">m</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula> yields the total power of the source <inline-formula><mml:math id="M232" display="inline"><mml:mrow><mml:mo>∼</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">36</mml:mn><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, the ground-based horizontal magnetic field under the source <inline-formula><mml:math id="M233" display="inline"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>B</mml:mi><mml:mo>⊥</mml:mo></mml:msub><mml:mo>∼</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">pT</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, and the electric field at the altitude of <inline-formula><mml:math id="M234" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">125</mml:mn><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula> above the source <inline-formula><mml:math id="M235" display="inline"><mml:mrow><mml:mi>E</mml:mi><mml:mo>∼</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">400</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">µ</mml:mi><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:msup><mml:mi mathvariant="normal">m</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. The magnitude of the magnetic field is similar to the field measured at VLF sites in the immediate vicinity of the HAARP heating facility (Payne et al., 2007) and calculated by Lehtinen and Inan (2008). The maximum vertical energy flux (Poynting vector) at the altitude of <inline-formula><mml:math id="M236" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">125</mml:mn><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula> is <inline-formula><mml:math id="M237" display="inline"><mml:mrow><mml:mo>∼</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">3.2</mml:mn><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">nW</mml:mi><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:msup><mml:mi mathvariant="normal">m</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>-</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, and total power is <inline-formula><mml:math id="M238" display="inline"><mml:mrow><mml:mo>∼</mml:mo><mml:mn mathvariant="normal">17</mml:mn><mml:mspace linebreak="nobreak" width="0.125em"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. About half of the source energy is carried upward, approximately 20 % of the energy is supplied to the Earth–ionosphere waveguide, and approximately 30 % of the energy is absorbed.</p>
</sec>
<sec id="Ch1.S6" sec-type="conclusions">
  <label>6</label><title>Conclusions</title>
      <p id="d1e5727">We find a field of monochromatic whistler waves which are excited and propagating in the low nighttime ionosphere. Using a MATLAB boundary-value problem solver enables us to find numerically stable solutions of a full set of the wave equations applying to conditions of an inhomogeneous ionosphere at altitudes below <inline-formula><mml:math id="M239" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">125</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. Above this altitude the ionosphere plasma is slightly inhomogeneous, and hence approximate methods are suitable.
As an example, this calculation technique is applied to the problem of ELF/VLF wave radiation from modulated HF-heated electrojet currents. At first we consider a plane wave with a known horizontal component of the refractive index, find a wave field, and analyze a character of wave polarization on the ground surface.   Then<?pagebreak page485?> we use an inverse fast Fourier transform to find a total field, get the dependencies of a wave field at <inline-formula><mml:math id="M240" display="inline"><mml:mn mathvariant="normal">0</mml:mn></mml:math></inline-formula> and <inline-formula><mml:math id="M241" display="inline"><mml:mrow><mml:mn mathvariant="normal">125</mml:mn><mml:mspace width="0.125em" linebreak="nobreak"/><mml:mrow class="unit"><mml:mi mathvariant="normal">km</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></inline-formula>, and analyze the type of wave polarization on the ground surface.   The proportion in which source energy supplies the Earth–ionosphere waveguide, absorbs or flows upward depends on the altitude profile of the ionosphere plasma. Besides, the spatial distribution of radiating energy can be regulated by modulated currents. Depending on their properties, radiating energy can predominantly flow into space or inject into the Earth–ionosphere waveguide far from the source. The obtained values are in good agreement with ground and satellite observations and known calculation results. Using a model of the plane horizontal source, currents can be generalized for the arbitrary altitude source distribution.</p>
</sec>

      
      </body>
    <back><notes notes-type="dataavailability"><title>Data availability</title>

      <p id="d1e5765">The paper is theoretical, and no new experimental data are used. The data are taken from the International Reference Ionosphere model (Bilitza and Reinisch, 2007) (<uri>https://ccmc.gsfc.nasa.gov/modelweb/models/iri2016_vitmo.php</uri>, CCMC, 2021). All figures are obtained from numerical calculation in MATLAB codes.</p>
  </notes><notes notes-type="authorcontribution"><title>Author contributions</title>

      <p id="d1e5774">VGM produced the calculations, analyzed results, and wrote the paper.  PAB proposed the problem, discussed results, and wrote the paper.</p>
  </notes><notes notes-type="competinginterests"><title>Competing interests</title>

      <p id="d1e5780">The authors declare that they have no conflict of interest.</p>
  </notes><ack><title>Acknowledgements</title><p id="d1e5786">The work (Sects. 2–4) is supported by RFBR grant no. 20-02-00206A. The work of Peter A. Bespalov (Sects. 1, 5, and 6) is supported by RSF grant no. 20-12-00268. The numerical calculations were performed as part of the State Assignment of the Institute of Applied Physics RAS, project no. 0030-2021-0002.</p></ack><notes notes-type="financialsupport"><title>Financial support</title>

      <p id="d1e5791">This research has been supported by the RSF (grant no. 20-12-00268).</p>
  </notes><notes notes-type="reviewstatement"><title>Review statement</title>

      <p id="d1e5797">This paper was edited by Dalia Buresova and reviewed by three anonymous referees.</p>
  </notes><ref-list>
    <title>References</title>

      <ref id="bib1.bib1"><label>1</label><?label 1?><mixed-citation>Bespalov, P. A. and  Mizonova, V.: Propagation of a whistler wave incident from above on the lower nighttime ionosphere, Ann. Geophys., 35, 671–675, <ext-link xlink:href="https://doi.org/10.5194/angeo-35-671-2017" ext-link-type="DOI">10.5194/angeo-35-671-2017</ext-link>, 2017.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib2"><label>2</label><?label 1?><mixed-citation>
Bespalov, P. A. and Trakhtengerts, V. Y.: Cyclotron instability of the Earth radiation belts,
Rev. Plasma Phys., 10, 155–292,  1986.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib3"><label>3</label><?label 1?><mixed-citation>Bespalov, P. A., Mizonova V. G., and Savina, O. N.: Reflection from and transmission through the ionosphere of VLF electromagnetic waves incident from the mid-latitude magnetosphere, J. Atmos. Sol.-Terr. Phys., 175, 40–48, <ext-link xlink:href="https://doi.org/10.1016/j.jastp.2018.04.018" ext-link-type="DOI">10.1016/j.jastp.2018.04.018</ext-link>, 2018.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib4"><label>4</label><?label 1?><mixed-citation>Bilitza, D. and Reinisch, B.: International reference ionosphere: improvements and new parameters, J. Adv. Space Res., 42, 599–609, <ext-link xlink:href="https://doi.org/10.1029/2007SW000359" ext-link-type="DOI">10.1029/2007SW000359</ext-link>, 2007.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib5"><label>5</label><?label 1?><mixed-citation>
Bossy, L.: Wave propagation in stratified anisotropic media, J. Geophys., 46, 1–14, 1979.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib6"><label>6</label><?label 1?><mixed-citation>
Budden, K. G.: The propagation of radio waves: the theory of radio waves of low power in the ionosphere and magnetosphere, Cambridge Univ. Press, Cambridge, 1985.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib7"><label>7</label><?label 1?><mixed-citation>CCMC (Community Coordinated Modeling Center): ModelWeb
Catalogue and Archive, available at:  <uri>https://ccmc.gsfc.nasa.gov/modelweb/models/iri2016_vitmo.php</uri>, last access: 28 April 2021.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib8"><label>8</label><?label 1?><mixed-citation>Cooley, W. and Tukey, J. W. I.: An algorithm for the machine calculation of complex Fourier series, Math. Comp., 19, 297–301, <ext-link xlink:href="https://doi.org/10.1090/S0025-5718-1965-0178586-1" ext-link-type="DOI">10.1090/S0025-5718-1965-0178586-1</ext-link>, 1965.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib9"><label>9</label><?label 1?><mixed-citation>
Gurevich, A. V. and Shvarcburg, A. B.: Nonlinear theory of radio wave propagation in the ionosphere, Nauka, Moscow, 1973 (in Russian).</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib10"><label>10</label><?label 1?><mixed-citation>Inan, U. S., Golkowski, M.,  Carpenter, D. L., Reddell, N., Moore,  R. C., Bell, T. F., Paschal,  E., Kossey,  P., Kennedy, E., and  Meth, S. Z.: Multihop: Whistler-mode ELF/VLF signals and triggered emissions excited by the HAARP HF heater, Geophys. Res. Lett., 31, L24805, https://<ext-link xlink:href="https://doi.org/10.1029/2004GL021647" ext-link-type="DOI">10.1029/2004GL021647</ext-link>, 2004.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib11"><label>11</label><?label 1?><mixed-citation>Keskinen, M. J. and Rowland, H. L.: Magnetospheric effects from man-made ELF/VLF modulation of the auroral electrojet, Radio Sci., 41, RS1006, https://<ext-link xlink:href="https://doi.org/10.1029/2005RS003274" ext-link-type="DOI">10.1029/2005RS003274</ext-link>, 2006.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib12"><label>12</label><?label 1?><mixed-citation>
Kierzenka, J. and Shampine, L. F.: A BVP Solver based on Residual Control and the MATLAB
PSE, ACM TOMS, 27,  299–316, 2001.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib13"><label>13</label><?label 1?><mixed-citation>Lehtinen, N. G. and Inan, U. S.: Radiation of ELF/VLF waves by harmonically varying currents into a stratified ionosphere with application to radiation by a modulated electrojet, J. Geophys. Res., 113, A06301, <ext-link xlink:href="https://doi.org/10.1029/2007JA012911" ext-link-type="DOI">10.1029/2007JA012911</ext-link>, 2008.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib14"><label>14</label><?label 1?><mixed-citation>Mizonova, V. G.: Matrix Algorithm of Approximate Solution of Wave Equations in Inhomogeneous Magnetoactive Plasma, Plasma Phys. Rep., 45, 777–785, <ext-link xlink:href="https://doi.org/10.1134/S1063780X190700802019" ext-link-type="DOI">10.1134/S1063780X190700802019</ext-link>, 2019.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib15"><label>15</label><?label 1?><mixed-citation>Moore, R. C., Inan, U. S., Bell, T. F., and Kennedy, E. J.: ELF waves generated by modulated HF heating of the auroralelectrojet and observed at a ground distance of 4400 km, J. Geophys. Res., 112, A05309, https://<ext-link xlink:href="https://doi.org/10.1029/2006JA012063" ext-link-type="DOI">10.1029/2006JA012063</ext-link>, 2007.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib16"><label>16</label><?label 1?><mixed-citation>Nagano, I., Miyamura, K., Yagitani, S., Kimura, I., Okada, T., Hashimoto, K., and Wong, A. Y.: Full wave calculation method of VLF wave radiated from a dipole antenna in the ionosphere – analysis of joint experiment by HIPAS and Akebono satellite, Electr. Commun. Jpn. Commun., 77, 59–71, <ext-link xlink:href="https://doi.org/10.1002/ecja.4410771106" ext-link-type="DOI">10.1002/ecja.4410771106</ext-link>, 1994.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib17"><label>17</label><?label 1?><mixed-citation>Nygre'n, T.: A method of full wave analysis with improved stability, Planet. Space Sci., 30, 427–430, <ext-link xlink:href="https://doi.org/10.1016/0032-0633(82)90048-4" ext-link-type="DOI">10.1016/0032-0633(82)90048-4</ext-link>, 1982.</mixed-citation></ref>
      <?pagebreak page486?><ref id="bib1.bib18"><label>18</label><?label 1?><mixed-citation>Payne, J. A., Inan, U. S., Foust, F. R., Chevalier, T. W., and Bell, T. F.: HF modulated ionospheric currents, Geophys. Res. Lett., 34, L23101, http://<ext-link xlink:href="https://doi.org/10.1029/2007GL031724" ext-link-type="DOI">10.1029/2007GL031724</ext-link>, 2007.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib19"><label>19</label><?label 1?><mixed-citation>Pitteway, M. L. V.: The numerical calculation of wave-fields, reflection coefficients and polarizations for long radio waves in the lower ionosphere, I. Phil. Trans. R. Soc. Lond. Ser. A, 257, 219–241, 1965.
 </mixed-citation></ref><?xmltex \hack{\newpage}?>
      <ref id="bib1.bib20"><label>20</label><?label 1?><mixed-citation>Shalashov, A. G. and Gospodchikov, E. D.: Impedance technique
for modeling electromagnetic wave propagation in
anisotropic and gyrotropic media, Physics-Uspekhi, 54, 145–165, <ext-link xlink:href="https://doi.org/10.3367/UFNe.0181.201102c.0151" ext-link-type="DOI">10.3367/UFNe.0181.201102c.0151</ext-link>, 2011.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib21"><label>21</label><?label 1?><mixed-citation>
Wait, J. R.: Electromagnetic waves in stratified media, 2nd Edn., Pergamon, New York, 1970.</mixed-citation></ref>
      <ref id="bib1.bib22"><label>22</label><?label 1?><mixed-citation>Yagitani, S., Nagano, I., Miyamura, K., and Kimura, I.: Full wave calculation of ELF/VLF propagation from a dipole source located in the lower ionosphere, Radio Sci., 29, 39–54, <ext-link xlink:href="https://doi.org/10.1029/93RS01728" ext-link-type="DOI">10.1029/93RS01728</ext-link>, 1994.</mixed-citation></ref>

  </ref-list></back>
    <!--<article-title-html>Whistler waves produced by monochromatic currents in the low nighttime ionosphere</article-title-html>
<abstract-html><p>We use a full-wave approach to find the field of monochromatic whistler waves, which are excited and propagating in the low nighttime ionosphere. The source current is located in the horizontal plane and can have arbitrary finite distribution over horizontal coordinates. The ground-based horizontal magnetic field and electric field at 125 km are calculated.  The character of wave polarization on the ground surface is investigated. The proportion in which source energy supplies the Earth–ionosphere waveguide or flows upward can be adjusted by distribution of the source current. Received results are important for the analysis of ELF/VLF emission phenomena observed both on the satellites and on the ground.</p></abstract-html>
<ref-html id="bib1.bib1"><label>1</label><mixed-citation>
Bespalov, P. A. and  Mizonova, V.: Propagation of a whistler wave incident from above on the lower nighttime ionosphere, Ann. Geophys., 35, 671–675, <a href="https://doi.org/10.5194/angeo-35-671-2017" target="_blank">https://doi.org/10.5194/angeo-35-671-2017</a>, 2017.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib2"><label>2</label><mixed-citation>
Bespalov, P. A. and Trakhtengerts, V. Y.: Cyclotron instability of the Earth radiation belts,
Rev. Plasma Phys., 10, 155–292,  1986.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib3"><label>3</label><mixed-citation>
Bespalov, P. A., Mizonova V. G., and Savina, O. N.: Reflection from and transmission through the ionosphere of VLF electromagnetic waves incident from the mid-latitude magnetosphere, J. Atmos. Sol.-Terr. Phys., 175, 40–48, <a href="https://doi.org/10.1016/j.jastp.2018.04.018" target="_blank">https://doi.org/10.1016/j.jastp.2018.04.018</a>, 2018.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib4"><label>4</label><mixed-citation>
Bilitza, D. and Reinisch, B.: International reference ionosphere: improvements and new parameters, J. Adv. Space Res., 42, 599–609, <a href="https://doi.org/10.1029/2007SW000359" target="_blank">https://doi.org/10.1029/2007SW000359</a>, 2007.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib5"><label>5</label><mixed-citation>
Bossy, L.: Wave propagation in stratified anisotropic media, J. Geophys., 46, 1–14, 1979.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib6"><label>6</label><mixed-citation>
Budden, K. G.: The propagation of radio waves: the theory of radio waves of low power in the ionosphere and magnetosphere, Cambridge Univ. Press, Cambridge, 1985.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib7"><label>7</label><mixed-citation>
CCMC (Community Coordinated Modeling Center): ModelWeb
Catalogue and Archive, available at:  <a href="https://ccmc.gsfc.nasa.gov/modelweb/models/iri2016_vitmo.php" target="_blank"/>, last access: 28 April 2021.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib8"><label>8</label><mixed-citation>
Cooley, W. and Tukey, J. W. I.: An algorithm for the machine calculation of complex Fourier series, Math. Comp., 19, 297–301, <a href="https://doi.org/10.1090/S0025-5718-1965-0178586-1" target="_blank">https://doi.org/10.1090/S0025-5718-1965-0178586-1</a>, 1965.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib9"><label>9</label><mixed-citation>
Gurevich, A. V. and Shvarcburg, A. B.: Nonlinear theory of radio wave propagation in the ionosphere, Nauka, Moscow, 1973 (in Russian).
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib10"><label>10</label><mixed-citation>
Inan, U. S., Golkowski, M.,  Carpenter, D. L., Reddell, N., Moore,  R. C., Bell, T. F., Paschal,  E., Kossey,  P., Kennedy, E., and  Meth, S. Z.: Multihop: Whistler-mode ELF/VLF signals and triggered emissions excited by the HAARP HF heater, Geophys. Res. Lett., 31, L24805, https://<a href="https://doi.org/10.1029/2004GL021647" target="_blank">https://doi.org/10.1029/2004GL021647</a>, 2004.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib11"><label>11</label><mixed-citation>
Keskinen, M. J. and Rowland, H. L.: Magnetospheric effects from man-made ELF/VLF modulation of the auroral electrojet, Radio Sci., 41, RS1006, https://<a href="https://doi.org/10.1029/2005RS003274" target="_blank">https://doi.org/10.1029/2005RS003274</a>, 2006.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib12"><label>12</label><mixed-citation>
Kierzenka, J. and Shampine, L. F.: A BVP Solver based on Residual Control and the MATLAB
PSE, ACM TOMS, 27,  299–316, 2001.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib13"><label>13</label><mixed-citation>
Lehtinen, N. G. and Inan, U. S.: Radiation of ELF/VLF waves by harmonically varying currents into a stratified ionosphere with application to radiation by a modulated electrojet, J. Geophys. Res., 113, A06301, <a href="https://doi.org/10.1029/2007JA012911" target="_blank">https://doi.org/10.1029/2007JA012911</a>, 2008.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib14"><label>14</label><mixed-citation>
Mizonova, V. G.: Matrix Algorithm of Approximate Solution of Wave Equations in Inhomogeneous Magnetoactive Plasma, Plasma Phys. Rep., 45, 777–785, <a href="https://doi.org/10.1134/S1063780X190700802019" target="_blank">https://doi.org/10.1134/S1063780X190700802019</a>, 2019.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib15"><label>15</label><mixed-citation>
Moore, R. C., Inan, U. S., Bell, T. F., and Kennedy, E. J.: ELF waves generated by modulated HF heating of the auroralelectrojet and observed at a ground distance of 4400&thinsp;km, J. Geophys. Res., 112, A05309, https://<a href="https://doi.org/10.1029/2006JA012063" target="_blank">https://doi.org/10.1029/2006JA012063</a>, 2007.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib16"><label>16</label><mixed-citation>
Nagano, I., Miyamura, K., Yagitani, S., Kimura, I., Okada, T., Hashimoto, K., and Wong, A. Y.: Full wave calculation method of VLF wave radiated from a dipole antenna in the ionosphere – analysis of joint experiment by HIPAS and Akebono satellite, Electr. Commun. Jpn. Commun., 77, 59–71, <a href="https://doi.org/10.1002/ecja.4410771106" target="_blank">https://doi.org/10.1002/ecja.4410771106</a>, 1994.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib17"><label>17</label><mixed-citation>
Nygre'n, T.: A method of full wave analysis with improved stability, Planet. Space Sci., 30, 427–430, <a href="https://doi.org/10.1016/0032-0633(82)90048-4" target="_blank">https://doi.org/10.1016/0032-0633(82)90048-4</a>, 1982.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib18"><label>18</label><mixed-citation>
Payne, J. A., Inan, U. S., Foust, F. R., Chevalier, T. W., and Bell, T. F.: HF modulated ionospheric currents, Geophys. Res. Lett., 34, L23101, http://<a href="https://doi.org/10.1029/2007GL031724" target="_blank">https://doi.org/10.1029/2007GL031724</a>, 2007.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib19"><label>19</label><mixed-citation>
Pitteway, M. L. V.: The numerical calculation of wave-fields, reflection coefficients and polarizations for long radio waves in the lower ionosphere, I. Phil. Trans. R. Soc. Lond. Ser. A, 257, 219–241, 1965.

</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib20"><label>20</label><mixed-citation>
Shalashov, A. G. and Gospodchikov, E. D.: Impedance technique
for modeling electromagnetic wave propagation in
anisotropic and gyrotropic media, Physics-Uspekhi, 54, 145–165, <a href="https://doi.org/10.3367/UFNe.0181.201102c.0151" target="_blank">https://doi.org/10.3367/UFNe.0181.201102c.0151</a>, 2011.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib21"><label>21</label><mixed-citation>
Wait, J. R.: Electromagnetic waves in stratified media, 2nd Edn., Pergamon, New York, 1970.
</mixed-citation></ref-html>
<ref-html id="bib1.bib22"><label>22</label><mixed-citation>
Yagitani, S., Nagano, I., Miyamura, K., and Kimura, I.: Full wave calculation of ELF/VLF propagation from a dipole source located in the lower ionosphere, Radio Sci., 29, 39–54, <a href="https://doi.org/10.1029/93RS01728" target="_blank">https://doi.org/10.1029/93RS01728</a>, 1994.
</mixed-citation></ref-html>--></article>
